فصلنامه مطالعات منافع ملی

چکیده بررسی روابط ایران و آذربایجان؛ چالش ­ها و فرصت ­ها


چکیده:
سطح روابط هر کشوری با کشورهای دیگر وابسته به شرایط اقتصادی، امنیتی، جغرافیایی و فرهنگی دارد. گر چه جایگاه هر کدام از این عوامل در عصر جهانی شدن دچار تحول شده است، اما نمی­توان گفت که این عناصر تاثیراتی در روابط دو کشور ندارند. ایران و اذربایجان که در همسایگی یکدیگر هستند و اشتراکات فرهنگی اعم از تاریخی، مذهبی، آداب و رسوم و....  بسیار زیادی دارند، روابط دو کشور با چالش­ ها موانع خاصی برخوردار بوده است. این چالش­ه ا در دهه اخر در سه سطح داخلی، منطقه ­ای و جهانی قابل بررسی هستند چنانکه می­توان به موضوعاتی از قبیل بی اعتمادی و بدبینی نسبت به یکدیگر، رژیم حقوقی دریای خزر، مشکلات اقتصادی،  دخالت ­های کشورهای منطقه­ ای همانند ترکیه، جایگاه رژیم صهیونیستی، موضوع قره باغ، نفوذ قدرت­ های فرامنطقه ­ای همانند روسیه و امریکا اشاره کرد.
واژگان کلیدی: آذربایجان، ایران، نظام بین­ الملل، نفت، پان ترکیسیم




تاریخ دریافت: 11/11/1401- تاریخ پذیرش: 13/12/1401

چکیده
چکیده:
راهبرد سیاست خارجی ایران نسبت به عراق بعد از سقوط صدام تحت تاثیر عناصر مختلف جغرافیایی، مذهبی، اقتصادی، محور مقاومت و....بوده است. این راهبرد با توجه به اشغال عراق توسط امریکا، زوال دولت و ارتش مستقر، نگرش خاص کشورهای منطقه ای باعث شد که بتدریج قدرت منطقه ای و جهانی ایران در عراق جدید افزایش یابد. بعد از سقوط صدام، سیاست خارجی ایران در عراق از یک سو باعث شکل گیری امنیت در عراق شد، چرا که بعد از صدام و زوال ارتش بعث، بحران های امنیتی عراق را فرا گرفت. ایران در صورت بندی امینت نوین عراق اعم از امنیت سخت افزاری و نرم افزاری نقش محوری داشت. اما از سوی دیگر دخالت سایر کشورهای منطقه ای همچون عربستان باعث شکل گیری بحران های نوین امنیتی در عراق شد. در واقع سیاست ایران در عراق در بعد امنیت ملی اثراتی پارادوکسیکالی داشته است. چنانکه در بعد اقتصادی و رشد اقتصادی و زوال جریان های افراطی همانند داعش تاثیرات مثبت و ظرفیت زا بوده است، ولی در ابعاد دیگر همانند حمایت رقبای منطقه ای ایران از شورش ها در عراق، تدام حیات گروههای افراطی و اقتدار دولت مرکزی با جالش های مواجه بوده است. 


تاریخ دریافت:25/07/1401- تاریخ پذیرش: 30/08/1401

چکیده با فروپاشی شوروی در سال 1991 پیمان ‌ورشو ضرورت وجودی خود را از دست داد؛ اما ناتو با بازتعریف اهداف خود، به گسترش ادامه ‌داد و کشورهای نوبنیاد را با سیاست درهای باز به­ خود ملحق نمود و به انجام عملیات‌های متعددی در شمال آفریقا، اروپای ‌شرقی و غرب‌ آسیا پرداخت. مسلما دلایل ناتو در بازتعریف اهداف و استقبال از پیوستن کشورهای اروپای‌ شرقی، همزمان دارای بار امنیتی و هنجاری است و توجه به نگاه انتقادآمیز کشورهایی مانند روسیه به ­قدری بااهمیت است که پرداختن به آن را هدف پژوهش کنونی قرار داده‌ایم.
این مقاله با ‌بهره‌گیری از نظریه "ثبات هژمونیک" در پی پاسخ به این سوال است که علل و اهداف ‌ناتو در گسترش به‌سمت شرق چیست؟ پیامدها و چشم‌انداز آن چگونه است؟ پاسخ آورده‌ایم "ناتو باهدف استقرار ارزش‌های غرب سعی داشته هرچه بیشتر به مرزهای روسیه نزدیک شده و این قدرت غیرهمسو با ارزش‌های غرب و مستظهر به‌قدرت نظامی عمده را تا حد امکان کنترل و محدود کند. با توجه به چشم‌انداز افزایش عضویت همسایگان روسیه در ناتو این موضوع باعث زنجیره‌ای از واکنش‌های سیاسی، امنیتی ونظامی روسیه در قبال ‌ناتو شده است".

چکیده
چکیده:
این مقاله به بررسی مناسبات دولت (قوه مجریه) و طبقه متوسط در سال‌های پس از جنگ (1368-1384) می‌پردازد. سؤال اصلی این پژوهش این است که سیاست‌های دولت‌های پس از جنگ (دولت‌های هاشمی، خاتمی) چه تأثیری بر طبقه متوسط داشته و در مقابل، طبقه متوسط چه جهت‌گی­ری نسبت به دولت‌های مذکور داشته است؟ فرضیه پژوهش این است که گفتمان مسلط در دولت‌های پس از جنگ، ویژگی‌های شخصیتی رؤسای دولت، تأثیر اجرای برنامه‌های توسعه و شرایط عمومی کشور متأثر از تحولات جهانی، سیر مناسبات طبقه متوسط و دولت‌ها را به صورت سینوسی و با نوسان همراه ساخته است. با توجه به خصلت تحصیلدار بودن دولت و شخصی بودن سیاست در ایران، رویکرد دولت به طبقه متوسط در جمهوری اسلامی متأثر از سه عامل کلی درآمدهای نفتی، ویژگی‌های شخصی و منش‌های رفتاری رؤسای دولت و شرایط جهانی بوده، اما شخصیت متفاوت رؤسای دولت‌ها و تحولات جهانی متمایز سبب شده دولت‌ آقای هاشمی طبقه متوسط جدید را احیاء کند و دولت آقای خاتمی به تعادل برساند.
واژگان کلیدی: طبقه متوسط جدید، دولت هاشمی، دولت خاتمی


تاریخ دریافت: 11/11/1401- تاریخ پذیرش: 13/12/1401

چکیده
چکیده:
ویروس کرونا همه ابعاد زندگی بشر را متحول کرده است. چنانکه برخی از جهان و زندگی پسا­­ کرونا سخن می­گویند. به عبارتی جهان به قبل از کرونا بازنخواهد گشت. هدف محوری این نوشتار تاثیرات کرونا بر فلسفه سیاسی و نگرش فلاسفه به کرونا چه در سطح کلان و همچنین در سطح خرد و مفاهیم زمانی است. با این توضیح که فلسفه سیاسی پاسخی به بحران­های زمانه خویشتن است. به همین دلیل متفکران کنونی با توجه به تاثیرات کرونا بر همه ابعاد زندگی بشر در سطح جهانی به تبیین فلسفی کرونا پرداخته­اند. در واقع کرونا موضوعات بنیادین فلسفه سیاسی همچون خیر و شر، سعادت و فضیلت مندی، ماهیت دولتها، سبک زندگی و برابری و جایگاه دین را مورد چالش قرار داده است، از سوی دیگر مفاهیم و موضوعات زمانی فلسفه سیاسی همچون نظام سرمایه­ داری، سبک مصرف، نوع دولت، قدرت نرم، بیوتوریسم و...با دیدگاه­ها و نظریه ­های نوینی مواجه ساخته است. گرچه تعارضات فلسفی درباره تاثیرات کرونا اعم از دولت گرایی تا فروپاشی دولت، سرمایه داری تا زوال نظام سرمایه داری، علم گرایی و تکنولوژی تا تضاد با تکنولوژی و.... تداوم دارد.


تاریخ دریافت: 24/06/1401-  تاریخ پذیرش:28/07/1401

چکیده
چکیده:
مفاهیمی از قبیل سکولاریزاسیون، عرفی شدن، دنیوی گرایی به لحاظ معنایی و مصداقی به یکدیگر نزدیک هستند گرچه تمایز و تفاوت­هایی نیز با یکدیگر دارند. اما سه خصلت اساسی عرفی شدن عبارتند از: 1- قدسی زدایی یا افول نقش مذهب در معنی بخشی به سپهر اجتماعی؛ 2- افتراق­یابی ساختاری که طی آن نهادهای دینی و نهادهای جامعه عرفی از یکدیگر متمایز می­شوند؛ 3- گذار تدریجی ادراک و رفتار دینی به سمت قلمرو عرفی. عرفی شدن جزء لاینفک مدرنیته و روح و جوهر آن می­باشد. چرا که مدرنیته خود یک فرهنگ و مذهب می­باشد و نباید آن را به معنای جغرافیا و تاریخ در نظر گرفت. نوسازی غربی از چنان قدرتی برخوردار است که به گفته آگنس هلر همه چیز را شبیه خودش می‌کند. بنابراین با گسترش نوسازی و مدرنیته و سازوکارهای آن، ادیان آسمانی در معرض چالش قرار می­گیرند. پست سکولار، وجود و قدرت دین در فرد و جامعه را می­پذیرد، اما باز به اصول اصلی سکولاریسم تأکید می­کند: 1. دین باید از عرصه سیاست و حکومت عقب نشینی کند؛ 2. دین باید مرجعیت انحصاری علوم تجربی را به رسمیت بشناسد 3. دین خود حاکمیت مردم و حقوق بشر ملتزم نداند.
واژگان کلیدی: سکولاریسم، عرفی شدن، غرب، مدرنیته، پست مدرنیته
 

تاریخ دریافت: 23/09/1401 - تاریخ پذیرش: 11/10/1401

چکیده
 ابراهیم متقی[1]
ایرج محمدزاده[2]
 
چکیده:
جهانی ­شدن و عصر اطلاعات تاثیرات مختلفی بر همه کشورها گذاشته است. این تاثیرات در کشورهای در حال توسعه همانند ایران متفاوت از کشورهای دیگر بوده است. تاثیرات امنیتی جهانی شدن بر کشورها با توجه به شرایط داخلی، منطقه ­ای و جهانی همانند قدرت فرهنگی، قدرت رسانه ­ای، قدرت اقتصادی و توانایی فنی بوده است. در این راستا جهانی شدن تاثیرات سخت افزاری و نرم افزاری بر ایران گذاشته است. موضوعاتی از قبیل جنگ سایبری، تشدید بحران هویت، جنگ رسانه­ ای، جنگ نرم، بیوتروریسم، بحران اخلاقی، افراط ­گرایی و براندازی نرم در راستای مولفه­ های امنیتی جهانی شدن در ایران قابل بررسی هستند.



[1]- استاد تمام،گروه علوم سیاسی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
Ebrahim_motaqi@yahoo.com


[2]- کارشناس ارشد علوم سیاسی
A.mohammadzadah@yahoo.com
تاریخ دریافت:6/10/1396- تاریخ پذیرش:19/10/1396