فصلنامه مطالعات منافع ملی

چکیده جان فوران بر آن است که روحانیت شیعه عصر صفوی جزء هیات حاکمه بوده که بعدها کم کم بخشی از آن از دولت فاصله گرفته و در دوران قاجار به مردم متمایل و با طبقه بازار درآمیخته می­شود اما در عصر پهلوی بخاطر میزان بالای وجوهات و دریافتی از بازاریان متمول می­شود. وی معتقد است که در دوران آخرین شاهان صفوی، روحانیت با مقام شیخ الاسلامی ملا محمد باقر مجلسی به طور مستقیم هیات حاکمه را تحت کنترل خود در می ­آورد با این حال در جریان جنبش تنباکو، آشتیانی را محکوم می­کند که در لغو دیگر امتیازات واگذار شده به بیگانگان کوتاهی کرده و در انقلاب مشروطه روحانیان را به واگرایی متهم می­کند. براین اساس این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی ضمن نقد دیدگاه­ های فوران، در صدد است تا به این پرسش پاسخ مناسب دهد که چرا فوران در تحلیل­ های خود نسبت به روحانیت به چنین دیدگاهی دست یافته است؟