فصلنامه مطالعات منافع ملی

چکیده
چکیده:
مفاهیمی از قبیل سکولاریزاسیون، عرفی شدن، دنیوی گرایی به لحاظ معنایی و مصداقی به یکدیگر نزدیک هستند گرچه تمایز و تفاوت­هایی نیز با یکدیگر دارند. اما سه خصلت اساسی عرفی شدن عبارتند از: 1- قدسی زدایی یا افول نقش مذهب در معنی بخشی به سپهر اجتماعی؛ 2- افتراق­یابی ساختاری که طی آن نهادهای دینی و نهادهای جامعه عرفی از یکدیگر متمایز می­شوند؛ 3- گذار تدریجی ادراک و رفتار دینی به سمت قلمرو عرفی. عرفی شدن جزء لاینفک مدرنیته و روح و جوهر آن می­باشد. چرا که مدرنیته خود یک فرهنگ و مذهب می­باشد و نباید آن را به معنای جغرافیا و تاریخ در نظر گرفت. نوسازی غربی از چنان قدرتی برخوردار است که به گفته آگنس هلر همه چیز را شبیه خودش می‌کند. بنابراین با گسترش نوسازی و مدرنیته و سازوکارهای آن، ادیان آسمانی در معرض چالش قرار می­گیرند. پست سکولار، وجود و قدرت دین در فرد و جامعه را می­پذیرد، اما باز به اصول اصلی سکولاریسم تأکید می­کند: 1. دین باید از عرصه سیاست و حکومت عقب نشینی کند؛ 2. دین باید مرجعیت انحصاری علوم تجربی را به رسمیت بشناسد 3. دین خود حاکمیت مردم و حقوق بشر ملتزم نداند.
واژگان کلیدی: سکولاریسم، عرفی شدن، غرب، مدرنیته، پست مدرنیته
 

تاریخ دریافت: 23/09/1401 - تاریخ پذیرش: 11/10/1401

چکیده
چکیده:
کشور ایران پیچیدگی ­ها، خصوصیات و شرایط خاصی دارد که از آن جمله می­توان به وجود قدرتمندی ارزش­ های دینی سنت­ها و باز تولید ارزش­های دینی در عصر جهانی شدن اشاره کرد. به همین دلیل اکثر متفکران از چالش سنت و تجدد، انقطاع و گسست در گفتمان مدرنیته در ایران سخن می­ گویند. دیدگاه ­های روشنفکران کنونی ایران را از بعد عرفی شدن می­ توان به دو دسته کلی تقسیم نمود یعنی افکار و اندیشه ­های دنیاگرایی و افکار و اندیشه­ های دنیا پرستی. گفتمان روشنفکران دنیاگرا بیانگر، هماهنگی دین و دنیا ، تحقق آموزه ­های دنیوی اسلام، انفکاک بین دنیا و دنیا، نگرش کارکردی به دین، خصوصی کردن عرصه دین، اخلاقی و سیاسی و نگرش چند سطحی یا لایه ­ای به اسلام می‌باشد. البته باید گفت که نگرش و گفتمان روشنفکران در باب عرفی شدن ایران با اشکالات ساختاری مواجه است. با این توضیح که از یک سو با توجه به ظرفیت و پتانسیل دین از ایران هرگونه تحول مرتبط با دین باشد. عرفی شدن بسترها و خاستگاه ­های متناسب خود را می ­طلبد که در ایران با توجه به قدرت دین عناصر ذهنی ایرانیان و ... شکل نمی­گیرد. عرفی شدن دین در ایران فاقد پشتوانه­ های فلسفی، فکری، دینی و اجتماعی مستحکمی است. تحولات اجتماعی، سیاسی و ... بیانگر تحول از کارکردهای حکومت دینی با توجه به تشکیل حکومت دینی و ورود آموزه ­های دینی به عرصه سیاست و اجرا می­ باشد. دین گفتمان غالب در عرصه­ های مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و همچنین فردی و اجتماعی است. و تمامی لایه ­های معرفتی، الگوی رفتاری و کرداری، ذهنی و آفاقی ایرانیان دینی است.
واژگان کلیدی: ایران، عرفی شدن، معرفت، روشنفکران، جهانی شدن


تاریخ دریافت: 10/08/1401- تاریخ پذیرش15/09/1401