فصلنامه مطالعات منافع ملی

چکیده رسانه‌ها و فناوری‌های اطلاعاتی نقشی ضروری در مفهوم جوامع مدرن دارند. اینترنت مانند سایر فناوری ها شکل اجتماعی دارد. با ظهور اینترنت در دهه 1990، گفتمان های اتوپیایی ظهور کردند که اینترنت را به عنوان یک راه حل معجزه آسا برای مشکلات عمده اجتماعی تمجید می کردند. تحقیقات جدیدتر نشان داده است که اینترنت در زندگی روزمره مردم گنجانده شده است و با بافت اجتماعی از قبل موجود ترکیب می شود در حالی که اینترنت منبعی برای جریان آزاد اطلاعات در برخی کشورها و نظام های سیاسی است، می تواند به ابزاری  براتی نظام های سیاسی مستبد برای اقتصادی و اقتصادی نه اهداف دموکراتیک تبدیل شود. این امر قاطعیت زمینه های سیاسی و اجتماعی موجود اینترنت و رسانه های نوین را آشکار می کند. سوال و محور اصلی این پژوهش تاثیرات رسانه های نوین بر فضای سیاسی ایران بخصوص تعامل دولت و شهروندان است. در این راستا با توجه به روش تبیینی، یافته ها نشان می دهد که از یک طرف رسانه ها کارکرد و ظرفیت ها شهروندان بخصوص در چارچوب حکمرانی مطلوب همچون حضور موثر در قدرت، لزوم پاسخگویی دولت، شفافیت و اثر بخشی را  افزایش داده اند. ولی از سوی دیگر رسانه های نوین باعث ایجاد شکاف های نوین همچون شکاف های دیچیتال، بی تفاوتی شهروندان، شکاف بین طبقه متوسط  و سایر طبقات در ایران، انفعال سیاسی و کاهش مشارکت سیاسی اثر بخش شده است.

چکیده
چکیده:
در عصر جهانی شدن امنیت متحول شده است. در واقع پیچیدگی­ های امنیت بسیار افزایش یافته است. چنانکه این پیچیدگی را می­توان در کاهش قدرت امنیتی دولتها، نقش بازیگران منطقه­ ای و فراملی در شکل­ گیری امنیت، افزایش جایگاه امنیت اقتصادی و فرهنگی در نظر گرفت. با توجه به چنین شرایطی و همچنین خصوصیات خاص خلیج فارس رویکرد امنیتی امریکا در خلیج فارس متحول شد. این رویکرد مبتنی بر  نقش کشورهای منطقه ­ای در ایجاد امنیت و توزان قدرت و همچنین محور افقی همچون یعنی اصلاح بازار آزاد، نهادسازی، آموزش و پرورش پیشرفته و رسانه ­های پویا، حاکمیت قانون و دموکراسی گام به گام تلقی می­شود. همچنین بر عناصری همچون فروش گسترده تسلیحات متعارف به کشورهای حامی غرب، عدم دستیابی هیچ کشوری در منطقه به سلاح­ های کشتار جمعی، حفظ رابطه خوب با کشورهای عرب منطقه را شامل می­ شود.
واژگان کلیدی: امریکا، امنیت، خلیج فارس، ایران، تسلیحات
تاریخ دریافت: 28/10/1401 – 27/11/1401

چکیده بررسی روابط ایران و آذربایجان؛ چالش ­ها و فرصت ­ها


چکیده:
سطح روابط هر کشوری با کشورهای دیگر وابسته به شرایط اقتصادی، امنیتی، جغرافیایی و فرهنگی دارد. گر چه جایگاه هر کدام از این عوامل در عصر جهانی شدن دچار تحول شده است، اما نمی­توان گفت که این عناصر تاثیراتی در روابط دو کشور ندارند. ایران و اذربایجان که در همسایگی یکدیگر هستند و اشتراکات فرهنگی اعم از تاریخی، مذهبی، آداب و رسوم و....  بسیار زیادی دارند، روابط دو کشور با چالش­ ها موانع خاصی برخوردار بوده است. این چالش­ه ا در دهه اخر در سه سطح داخلی، منطقه ­ای و جهانی قابل بررسی هستند چنانکه می­توان به موضوعاتی از قبیل بی اعتمادی و بدبینی نسبت به یکدیگر، رژیم حقوقی دریای خزر، مشکلات اقتصادی،  دخالت ­های کشورهای منطقه­ ای همانند ترکیه، جایگاه رژیم صهیونیستی، موضوع قره باغ، نفوذ قدرت­ های فرامنطقه ­ای همانند روسیه و امریکا اشاره کرد.
واژگان کلیدی: آذربایجان، ایران، نظام بین­ الملل، نفت، پان ترکیسیم




تاریخ دریافت: 11/11/1401- تاریخ پذیرش: 13/12/1401

چکیده  غفار زارعی[1]
 غلام عباس فدایی دولت[2]
حسن نرمانی[3]
 
چکیده:
خاورمیانه در دهه 2010 تا 2020 بیش از گذشته بحرانی شده است. این بحران نشات گرفته از موضوعاتی از قبیل موج دموکراسی خواهی، افزایش تنش بین کشورهای منطقه ای، داعش و بحران سوریه و... بوده است. به همین دلیل روابط و همچنین اتحادها و ائتلاف کشورهای منطقه­ای نیز با دگردیسی مواجه شده است. یکی از این تحولات روابط بین عربستان و رژیم صهیونیستی در سال‌های اخیر است. نزدیکی تاکتیکی عربستان بعنوان محورکشورهای عربی منطقه و جهان اهل تسنن  و رژیم صهیونیستی از اهمیت خاصی برخوردار است. دلایل مختلف داخلی، منطقه­ای و بین­ المللی باعث نزدیکی بیشتر عربستان و رژیم صهیونیستی شده است. در این راستا می توان به چالش های داخلی عربستان، افزایش قدرت منطقه ای ایران، بحران یمن، کاهش نفوذ منطقه ای عربستان، فشار دولت ترامپ بر مدیران عربستان و.... اشاره کرد. البته باید گفت که عادی سازی روابط عربستان و رژیم صهیونیستی بیشتر تاکتیکی است، چرا که روابط رژیم صهیونیستی و عربستان بنا به دلایلی همچون محور جهان تسنن، عربستان خاستگاه اصلی افراط گرایی و جنبش های ضد صهیونیستی، نگرش منفی سران صهیونیسم به سران اعراب و..... نمی تواند استراتژیکی شناخته شود.



[1]- استادیار،گروه علوم سیاسی، واحد لامرد، دانشگاه آزاد اسلامی،لامرد، ایران: نویسنده مسئول
 ghafarzarei@yahoo.com


[2]- دانشجوی دکتری، علوم سیاسی، واحد لامرد، دانشگاه آزاد اسلامی، لامرد، ایران
Ghadaei57@gmail.com


[3]- دانشجوی دکتری، علوم سیاسی، واحد لامرد، دانشگاه آزاد اسلامی، لامرد، ایران
Narmani.h1396@yahoo.com
 تاریخ دریافت: 07/10/1401- تاریخ پذیرش: 20/11/1401

چکیده
چکیده:
راهبرد سیاست خارجی ایران نسبت به عراق بعد از سقوط صدام تحت تاثیر عناصر مختلف جغرافیایی، مذهبی، اقتصادی، محور مقاومت و....بوده است. این راهبرد با توجه به اشغال عراق توسط امریکا، زوال دولت و ارتش مستقر، نگرش خاص کشورهای منطقه ای باعث شد که بتدریج قدرت منطقه ای و جهانی ایران در عراق جدید افزایش یابد. بعد از سقوط صدام، سیاست خارجی ایران در عراق از یک سو باعث شکل گیری امنیت در عراق شد، چرا که بعد از صدام و زوال ارتش بعث، بحران های امنیتی عراق را فرا گرفت. ایران در صورت بندی امینت نوین عراق اعم از امنیت سخت افزاری و نرم افزاری نقش محوری داشت. اما از سوی دیگر دخالت سایر کشورهای منطقه ای همچون عربستان باعث شکل گیری بحران های نوین امنیتی در عراق شد. در واقع سیاست ایران در عراق در بعد امنیت ملی اثراتی پارادوکسیکالی داشته است. چنانکه در بعد اقتصادی و رشد اقتصادی و زوال جریان های افراطی همانند داعش تاثیرات مثبت و ظرفیت زا بوده است، ولی در ابعاد دیگر همانند حمایت رقبای منطقه ای ایران از شورش ها در عراق، تدام حیات گروههای افراطی و اقتدار دولت مرکزی با جالش های مواجه بوده است. 


تاریخ دریافت:25/07/1401- تاریخ پذیرش: 30/08/1401

چکیده
چکیده:
کشور ایران پیچیدگی ­ها، خصوصیات و شرایط خاصی دارد که از آن جمله می­توان به وجود قدرتمندی ارزش­ های دینی سنت­ها و باز تولید ارزش­های دینی در عصر جهانی شدن اشاره کرد. به همین دلیل اکثر متفکران از چالش سنت و تجدد، انقطاع و گسست در گفتمان مدرنیته در ایران سخن می­ گویند. دیدگاه ­های روشنفکران کنونی ایران را از بعد عرفی شدن می­ توان به دو دسته کلی تقسیم نمود یعنی افکار و اندیشه ­های دنیاگرایی و افکار و اندیشه­ های دنیا پرستی. گفتمان روشنفکران دنیاگرا بیانگر، هماهنگی دین و دنیا ، تحقق آموزه ­های دنیوی اسلام، انفکاک بین دنیا و دنیا، نگرش کارکردی به دین، خصوصی کردن عرصه دین، اخلاقی و سیاسی و نگرش چند سطحی یا لایه ­ای به اسلام می‌باشد. البته باید گفت که نگرش و گفتمان روشنفکران در باب عرفی شدن ایران با اشکالات ساختاری مواجه است. با این توضیح که از یک سو با توجه به ظرفیت و پتانسیل دین از ایران هرگونه تحول مرتبط با دین باشد. عرفی شدن بسترها و خاستگاه ­های متناسب خود را می ­طلبد که در ایران با توجه به قدرت دین عناصر ذهنی ایرانیان و ... شکل نمی­گیرد. عرفی شدن دین در ایران فاقد پشتوانه­ های فلسفی، فکری، دینی و اجتماعی مستحکمی است. تحولات اجتماعی، سیاسی و ... بیانگر تحول از کارکردهای حکومت دینی با توجه به تشکیل حکومت دینی و ورود آموزه ­های دینی به عرصه سیاست و اجرا می­ باشد. دین گفتمان غالب در عرصه­ های مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و همچنین فردی و اجتماعی است. و تمامی لایه ­های معرفتی، الگوی رفتاری و کرداری، ذهنی و آفاقی ایرانیان دینی است.
واژگان کلیدی: ایران، عرفی شدن، معرفت، روشنفکران، جهانی شدن


تاریخ دریافت: 10/08/1401- تاریخ پذیرش15/09/1401

چکیده منطقه مَکُران از میناب تا گواتر بیش از 777 کیلومترمربع است. این منطقه به لحاظ ظرفیت­ های اقتصادی دارای سه سطح ملی، منطقه­ای و بین ­المللی است. تسلط این منطقه بر یکی از مهمترین و استراتژیک­ ترین راه های آبی جهان، از یکسو به عنوان یک مسیر ترانزیتی و اقتصادی برای کشورهای چین، هند، افغانستان و منطقه آسیای مرکزی، دارای ظرفیت ­های فراوان در زمینه صنایع شیلاتی، گردشگری و دریایی است و از سوی دیگر به لحاظ جغرافیایی دارای یک موقعیت ژئوپولیتیک مهم است که موجب مزیت­ های داخلی، منطقه ­ای و بین­المللی برای ایران می­ تواند باشد. سواحل مَکُران، این امکان را دارد که با بهره ­گیری از پتانسیل دریای عمان، موقعیت ژئوپلیتیکی و زیست بوم ویژه منطقه، موتور محرکه توسعه سرمایه گذاری در نیمه شرقی کشور شود. باتوجه به وجود پتانسیل و ظرفیت ­های ویژه توسعه سواحل مکران مسئله اصلی این مقاله عدم توسعه یافتگی و معضل اقتصادی و معیشتی مردم منطقه سواحل مکران می­ باشد. براین اساس پژوهش فوق با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش است که علیرغم ظرفیت ­های سواحل مکران برای توسعه، مهمترین عوامل توسعه نیافتگی این منطقه چه می ­باشد؟ در پاسخ به این پرسش، باید گفت ترکیبی از عوامل داخلی مانند سیستم سیاسی بسیط و تمرکز گرای حاکم بر کشور، وابستگی دولت به اقتصاد نفتی که باعث عدم توجه به مناطق غیرنفتی شده، عدم وجود برنامه ریزی بلند مدت توسعه ای و به تبع آن عدم توجه به نیروهای مستعد بومی منطقه و.... از مهمترین عوامل توسعه نیافتگی سواحل مکران می ­باشند.

چکیده در یک دهه‌ گذشته اسراییل تلاش فراوانی در جهت مهار قدرت نظامی ایران کرده است. در همین راستا، پرسش اصلی این مقاله بدین صورت است: اسراییل برای مهار ایران از چه استراتژی نظامی در بین سال‌های 2020 تا 2022 بهره گرفته است؟ براساس شواهد میدانی، آشکار و موجود اسراییل تلاش می‌کند تا از طریق افزایش توانمندی نظامی خود درعرصه‌ی زمینی، دریایی و به خصوص هوایی، سرمایه‌گذاری در صنایع دفاعی خود، خریدهای تسلیحاتی از ایالات‌متحده به طور مداوم، ضربه به اهداف موشکی و پهپادی متعلق به ایران، تقویت سیستم پدافند هوایی خود، مقابله با گروه‌های نیابتی ایران در منطقه به ویژه حماس و حزب‌الله، ایجاد ائتلاف نظامی بین اسراییل و کشورهای عربی منطقه، برگزاری رزمایش‌های نظامی مستمر و در نهایت تمرکز بر حملات سایبری، ایران را از حمله به اهداف اسراییلی باز بدارد. این مقاله با بهره‌گیری از روش کیفی مطالعه‌ی موردی انجام شده است.

چکیده چکیده:
سیاست خارجی هر کشوری نشات گرفته از محیط داخلی و همچنین محیط خارجی اعم از منطقه ای و جهانی است. به عبارت دیگر عناصر تاثیر گذار بر گفتمان های سیاست خارجی هر کشوری در جهت تحقق منافع ملی تحت تاثیر متغیر زمان و مکان است. جهت گیری سیاست خارجی ایران نیز مبتنی بر همین عناصر اعم از ماهیت دولت، نقش ایدئولوژی، متغیر زمان و  رویکرد محیط و بازیگران منطقه ای و جهانی معنا شده است. هدف محوری این پژوهش بررسی تاثیرات محیط داخلی و جهانی بر عنصر آرمان گرایی و واقع گرایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است. در این راستا گفتمان های سیاست خارجی  اعم از لیبرال محور، توسعه محور، تنش زدایی، توسعه محور آرمان گرایی و... با آرمان گرایی و واقع گرایی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. همچنین در این راستا تاثیرات موضوعاتی از قبیل فقدان استراتژی مشخص، شکاف  و عدم هماهنگی در بین تصمیم گیرندگان، محیط پر آشوب نظام بین الملل و خاورمیانه و.... مورد توجه قرار گرفته است.

چکیده
چکیده:
یکی از موضوعات چالش برانگیز در جهان کنونی ، تداخل قوا در یکدیگر است، به ­خصوص اینکه قدرت قوه مجریه نسبت به سایر قوا از جمله قانونگذاری افزایش یافته است. این موضوع  در کشورهایی همانند ایران که از ابتدا با چالش های تاریخی درباره تفکیک قوا مواجه بوده اند با چالش های بیشتری مواجه شد. محور و هدف اساسی این پژوهش پرداختن به چالش های نظام شبه ریاستی- شبه پارلمانی در  جمهوری اسلامی ایران می باشد. این چالش به­خصوص در بعد اختیارات ریاست جمهوری بیشتر محسوس بوده است.  در دوره های مختلف ریاست جمهوری افزایش شکاف بین قوا به ­خصوص بین قوه مجریه و  قوه مقننه باعث ارایه نظریه های مختلف از جمله گذار به نظام پارلمانی، لزوم دگردیسی در نحوه انتخاب  و اختیارات ریاست جمهوری شد. همچنین  این چالش ها از ابعادحقوقی، سیاسی، کارکردی مورد بررسی قرار گرفته است. چنانکه از بعد چالش های حقوقی همچون نوع نظارت رئیس جمهور، تعامل مجلس و مجریه و همچنین از بعد کارکردی  بایسته های گذار از نظام شبه ریاستی- شبه پارلمانی مورد بررسی قرار گرفته است.

چکیده
 ابراهیم متقی[1]
ایرج محمدزاده[2]
 
چکیده:
جهانی ­شدن و عصر اطلاعات تاثیرات مختلفی بر همه کشورها گذاشته است. این تاثیرات در کشورهای در حال توسعه همانند ایران متفاوت از کشورهای دیگر بوده است. تاثیرات امنیتی جهانی شدن بر کشورها با توجه به شرایط داخلی، منطقه ­ای و جهانی همانند قدرت فرهنگی، قدرت رسانه ­ای، قدرت اقتصادی و توانایی فنی بوده است. در این راستا جهانی شدن تاثیرات سخت افزاری و نرم افزاری بر ایران گذاشته است. موضوعاتی از قبیل جنگ سایبری، تشدید بحران هویت، جنگ رسانه­ ای، جنگ نرم، بیوتروریسم، بحران اخلاقی، افراط ­گرایی و براندازی نرم در راستای مولفه­ های امنیتی جهانی شدن در ایران قابل بررسی هستند.



[1]- استاد تمام،گروه علوم سیاسی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
Ebrahim_motaqi@yahoo.com


[2]- کارشناس ارشد علوم سیاسی
A.mohammadzadah@yahoo.com
تاریخ دریافت:6/10/1396- تاریخ پذیرش:19/10/1396
 

چکیده
محسن صادقی[1]
محسن جلیلوند[2]
چکیده:
ایالات متحده امریکا از گذشته تاکنون رویکردهای امنیتی مختلفی نسبت به خاورمیانه از جمله ایران اتخاذ کرده است. این گفتمان­های امنیتی نشات گرفته از شرایط ژئوپلیتیکی ایران، خلیج فارس، جایگاه انرژی، رژیم صهیونیستی، افراط گرایی در منطقه و همچنین نگرش امنیتی کشورهای دیگر از جمله روسیه بوده است. امریکا در چند دهه اخیر گفتمان­های امنیتی مختلفی همچون همگرایی با ایران و مقابله با ایران اتخاذ کرده است. در این راستا الگوهایی همانند عدم نفوذ کمونیسم در ایران، سیاست دوستونی نیکسون، مهار دو­جانبه، همگرایی امنیتی گسترده با کشورهای حوزه خلیج فارس علیه ایران و ایران هراسی و هلال شیعی اتخاذ کرده است. آنچه که از اهمیت خاصی برخوردار است برجسته سازی نگرش­های امنیتی باعث عدم شناخت واقعیت­های ایران از سوی امریکا شده است، که این موضوع در شکل­گیری و افزایش تنش امریکا با ایران تاثیرگذار بوده است.



[1]- دانشجوی دکتری، علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
Mohsen.st14@yahoo.com


[2]- استادیار و عضو هیئت علمی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاد اسلامی، البرز، ایران
Mohsen_Jalilvand@yahoo.com
تاریخ دریافت:30/10/1396- تاریخ پذیرش: 19/11/1396

چکیده
رضا نصیری[1]
محمدباقر فرهند[2]
 
چکیده:
بحث رقابت و تقابل ایران و عربستان و نوع روابط آنها به چندین دهه گذشته برمی­ گردد و از دوره پهلوی اول تاکنون ادامه داشته است.
همزمان با وقوع بیداری اسلامی در خاورمیانه افزایش تقابل منطقه­ ای بین دو قطب سنتی خاورمیانه یعنی جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی به عنوان دو قدرت منطقه­ای با مشی سیاسی متفاوت، طی سالیان اخیر رقابت شدیدی را جهت بسط نفوذ خویش داشته اند که با وقوع انقلاب­های موسوم به بهار عربی شاهد افزایش تنش­ها میان دو قطب سنتی خاورمیانه بوده­ ایم. تقابل ایران و عربستان یکی از عوامل کلیدی در چشم انداز امنیت خاورمیانه است که امتداد آن هم در منطقه خلیج فارس هم موضوع اعراب و اسرائیل و هم تحولات اخیر یمن مشاهده می­شود.




[1] - دانشجوی دوره دکتری، علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
Rezanasiri1357@yahoo.com


[2]- داشجوی دکتری، علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، البرز، ایران
تاریخ دریافت:15/11/1396- تاریخ پذیرش:17/12/1396